Nederland was jarenlang koploper in arbeidsproductiviteit.
In 2014 stonden we wereldwijd nog zesde op de ranglijst van landen met de hoogste arbeidsproductiviteit. Efficiënt, vernieuwend, een land waar bedrijven op konden bouwen.
Die voorsprong brokkelt langzaam af. Nederland staat inmiddels op de elfde plaats en valt daarmee voor het eerst in tien jaar buiten de wereldwijde top 10. Onze arbeidsproductiviteit ligt nog altijd boven het Europese gemiddelde, maar de groei ervan blijft de laatste tien jaar achter bij andere EU-landen. Precies dat woord, groei, is het probleem. Gemiddeld 0,3% per jaar over de afgelopen tien jaar. Te weinig om zorg, onderwijs en veiligheid betaalbaar te houden, zeker nu de bevolking vergrijst en er niet zomaar meer werkuren bijkomen.
Daarom trekt het kabinet nu aan de bel. Op 1 augustus 2026 start de Productiviteitsraad, met Pauline van der Meer Mohr als voorzitter en economen als Barbara Baarsma en Laura van Geest aan tafel. Hun opdracht is het kabinet jaarlijks adviseren over hoe Nederland de koppositie terugwint. De focus ligt op onderwijs, arbeidsmarkt en innovatie.
Eindelijk erkent de landelijke politiek dat productiviteit meer is dan harder werken. Dit is precies het gesprek dat ik sinds de start van Humanova voer met dienstverlenende organisaties.
Niet meer, maar slimmer werken
Bedrijven meten over het algemeen hun productiviteit in declarabele uren.
Wat ze daarin niet meten: hoe effectief die uren daadwerkelijk worden benut. Precies daar zit de winst die niemand in beeld heeft. De vraag wordt dan: hoe zorg je ervoor dat je in dezelfde uren meer werk kunt verzetten. Harder werken? Technologieën zoals AI invoeren? Dat zijn ook mogelijkheden, maar er is nog een factor die van grote invloed is op de arbeidsproductiviteit.
De factor waar niemand aan denkt
De werkomgeving. Die factor stuurt onbewust, maar wel degelijk het gedrag en de prestaties van mensen. Dat is niet mijn persoonlijke mening. Dat is hoe je brein altijd maar onbewust reageert op de omgeving waar je bent.
Gloria Mark onderzocht aan de University of California Irvine hoe kwetsbaar focus is voor onderbrekingen. Zij ontdekte dat het 23 minuten kost om na een afleiding of onderbreking weer scherp te zijn. En die onderbreking wordt vaak veroorzaakt door de werkomgeving: open kantoortuinen met luid bellende collega’s, mensen die voortdurend achter je langs lopen en te veel ruis op de achtergrond.
De harde werkelijkheid
Reken dit maar eens uit voor een team van 65 medewerkers, met een gemiddelde loonsom van 65.000 euro per jaar. Dat is ongeveer 38 euro per gewerkt uur.
- Verlies je door onderbrekingen anderhalf uur focus per dag, dan kost dat 57 euro per medewerker per dag.
- Vermenigvuldig dat met 65 FTE en zo’n 215 werkdagen per jaar, en je komt uit op bijna 800.000 euro per jaar.
- Dat is salaris dat je wel uitbetaalt, maar wat niet effectief benut wordt.
En dan hebben we nog niet het omzetverlies meegenomen, doordat je minder klanten hebt kunnen bedienen, deadlines niet gehaald zijn en het klantvertrouwen daalt.
De werkomgeving maakt het verschil tussen een team dat goed presteert en een team dat achterblijft. Optimaliseer je de werkomgeving, dan optimaliseer je de productiviteit.
Wat je nu al kunt doen
De Productiviteitsraad gaat het kabinet jaarlijks adviseren. Mooi, maar dat duurt jaren.
Jouw organisatie hoeft niet te wachten op een nationale agenda om te ontdekken waar de winst ligt. Vaak zit het antwoord dichterbij dan gedacht: in de ruimte waar je elke dag werkt.
Nederland zoekt naar structurele groei van de arbeidsproductiviteit. Bedrijven die nu al naar hun werkomgeving kijken, hoeven daar niet op te wachten.
Wil je weten wat onderbrekingen jouw organisatie kosten? De Productiviteit Scan geeft je vrijblijvend in een paar minuten inzicht.
Klik op de knop hieronder om de scan te starten.